* * * بايد دانست كه آنچه را قبلا گفتيم مبنى بر اينكه هر شكل 25 قسم دارد ، بحسب قضاياى مطلقه بود ، و اما قضاياى " موجهه " : قبلا دانستيم كه موجهات بسيط 14 عدد و " مركبات " نيز برحسب نظر ابتدايى ، 56 عددند و هرگاه صغراى موجهه را با كبراى موجهه ضميمه كنيم ، صدها ضرب پديد مىآيد كه " مختلطات " ناميده مىشوند . و آنها نيز داراى شروطى هستند چه اينكه هر موجهه‌اى با هر موجههء ديگرى ، منتج نتيجه نخواهد بود اما آنچه سهولت امر را موجب مىشود ، اينكه در شمارش آنها فايده‌اى نيست ، مگر اتلاف وقت ! ! و ما نيز به همين جهت از ذكر آنها در مىگذريم مطلب ديگر اينكه ، اين اشكال چهارگانه بهمانگونه كه در مقدمات و قضاياى حمليه جريان مىيابند ، در قضاياى شرطيه نيز جاريند . و هرگاه قياس تنها از مقدمات حمليه تركيب يافته باشد ، " اقترانى حملى " و هرگاه از مقدمات شرطيه يا از حمليه و شرطيه با هم ، تركيب يافته باشد ، " اقترانى شرطى " ناميده مىشود . مثلا ( هر انسانى حيوان است و هرگاه كه شيىء حيوان باشد ، جسم است . پس هر انسانى جسم است ) ، اقترانى شرطى است . سخن درباره اقترانى شرطى و شروط آن ، همان است كه در مورد اقترانى حملى گفته شد و بنابراين ديگر نيازى به تكرار نيست و معلم اول هم به همين جهت آن را ذكر ننموده است و بنابراين بر او ايرادى نيست و ايرادى كه معترضان در اين مورد بر وى گرفته‌اند ، بىاعتبار است . بعضى از اقسام قياس بعضى از اقسام قياس ، داراى اسمهاى بخصوصى هستند .

--> - تحقيق اين مطلب را در شرحى كه بر منظومه سبزوارى نوشته‌ايم ، آورده‌ايم به ص 186 شرح مزبور [ چاپ دوم از انتشارات اعلمى تهران ] رجوع فرمائيد .